تدوین الگوی نهادی رسمی پشتیبان رصدخانه شهری شهرداریها (نمونه مطالعاتی: شهرداری یزد)
دوره 10، شماره 38، بهار 1405، صفحه 145-164
https://doi.org/10.22034/jspr.2026.2075549.1195
محمد رضائی رحیمی، محمود محمدی، اندیشه آریانا، مژده جمشیدی
چکیده تحولات پیچیدۀ شهرها و ضرورت تصمیمگیری مبتنی بر شواهد، نقش رصدخانههای شهری را بهعنوان یکی از ابزارهای کلیدی حکمرانی شهری برجسته ساخته است. با وجود توسعۀ مفهومی و فنی رصدخانههای شهری در ایران، ضعف در ساختارهای نهادی رسمی و نبود چهارچوبهای سازمانی، حقوقی و اجرایی منسجم، کارآمدی و پایداری این نهادها را با چالش مواجه کرده است. پژوهش حاضر، با هدف تدوین الگوی نهادی رسمی پشتیبان رصدخانۀ شهری شهرداریها با تمرکز بر شهرداری شهر یزد انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردیـتوسعهای و از نظر روششناسی، آمیخته (کیفی_کمی) است. در این مقاله، روشهای تحلیل ذینفعان با استفاده از تحلیل ماتریس قدرتـمنفعت، تحلیلهای آمار توصیفی، انجام آزمونهای ناپارامتریک میانگین فریدمن و همبستگی اسپیرمن در محیط نرمافزار SPSS انجام شده است. نتایج تحلیلهای انجامشده نشان میدهد که رصدخانۀ شهری در شهرداری شهر یزد قابل پیادهسازی است و مهمترین یافتههای برآمده از انجام تحلیلها نشان میدهد تدوین الگوی نهادی پشتیبان رصدخانۀ شهری از سنجههای ارزیابی و گزارشدهی، پایداری و نهادینهسازی، پایش و نظارت، جمعآوری و مدیریت دادهها، امنیت، حاکمیت قانون، طراحی و تدوین، اجرا و پیادهسازی برنامه و ذینفعان تشکیل شده است و موفقیت و پایداری رصدخانۀ شهری مستلزم برخورداری از پشتوانۀ نهادی رسمی، ساختار حکمرانی شفاف، نظام یکپارچۀ داده، الزامات قانونی و امنیتی، مشارکت فعال ذینفعان و یادگیری سازمانی مستمر است. الگوی پیشنهادی میتواند بهعنوان چهارچوبی عملیاتی برای ارتقای تصمیمسازی مبتنی بر داده، شفافیت، پاسخگویی و بهبود مدیریت شهری در شهرداریها استفاده شود.