فصلنامه علمی پژوهشهای فضا و مکان در شهر

چکیده چکیده
توانمندسازی در مناطق روستایی می‌تواند تغییراتی را در دانستنی‌های روستائیان، نگرش و عواطف و در نحوه انجام کار آن‌ها ایجاد کند. توانمندسازی یکی از اجزای لازم برای رسیدن به توسعه پایدار به‌حساب می‌آید، به‌گونه‌ای که دستیابی به توسـعه پایـدار، بدون توانمندسازی اقشار ضعیف جامعه امکان‌ناپذیر توصیف می‌شود. معنای واقعی توانمندسازی جوامع روستایی را می‌توان به‌عنوان فرایند افزایش ظرفیت استفاده از استقلال هر فرد برای استفاده از منابع محلی به روشی مولد و خلاق در جامعه روستایی درک کرد. هر تلاش توسعه‌ای جامعه، مبتنی بر منابع محلی باید جهت حمایت از منافع کاهش فقر در گونه-های مختلف مناطق روستایی باشد. لذا برای توسعه پایدار و پیشرفت مناطق محلی باید به توانمندی‌ها، استعدادها و قابلیت-های این جوامع و بهره‌گیری از منابع طبیعی، اجتماعی و تکنولوژی پیشرفته اهتمام ویژه‌ای شود تا در جهت شکوفایی جامعه و در مسیر رسیدن به توسعه پایدار گام برداریم. در همین راستا این مطالعه با هدف تدوین استراتژی‌های مدیریت توانمندسازی روستایی بر اساس توسعه پایدار انجام‌شده است. این مقاله با روش تحلیـل محتـوای کیفـی منابـع، دربـاره موضـوع انجام‌شده است. داده‌هـای مورد نیاز با روش اسـنادی جمع‌آوری شده است و از طریق تأمل مجدد در تحقیقات و نظریه‌پردازی‌های انجـام گرفتـه پیشـین و فرا ترکیـب آن، به معرفی پیشینه توانمندسازی و دنبال کردن خط سیر تحقیقات پیرامون به‌ضرورت توانمندسازی با رویکرد به توسعه پایدار فضایی روستایی پرداخته است.




چکیده
آغاز موج استفاده از مدل‌های کمی در علوم اجتماعی طی دهه‌های 1960 توأم با طرح مباحث توسعه و توسعه‌نیافتگی، کاربرد این روش‌ها را در تعیین سطح توسعه یافتگی مناطق گسترش داد. از سوی دیگر توسعه و توسعه‌نیافتگی از جمله مباحثی است که در بین برنامه‌ریزان مطرح است. در همین راستا وجود نابرابری‌ها و تفاوت‌های منطقه‌ای که علاوه بر ویژگی‌های طبیعی، اقتصادی و اجتماعی، متأثر از سیاست‌ها و برنامه‌ریزی‌هاست، برنامه‌ریزان را بر آن داشته است که تکنیک‌ها و روش‌هایی را ابداع کنند تا از طریق تعیین درجه توسعه یافتگی و رتبه‌بندی مناطق، بتوانند به شناخت و تحلیل یا عوامل نابرابری‌ها و تفاوت‌های منطقه‌ای دست یابند. هدف مقاله حاضر تعیین جایگاه استان‌های ایران ازنظر سطح توسعه با استفاده از مدل Vikor است. با توجه به اهمیت شاخص‌ها و همچنین محدودیت دسترسی به آن‌ها، 40 متغیر که شامل شاخص‌های کشاورزی (6 مورد)، صنعتی (3 مورد)، آموزشی (9 مورد)، فرهنگی و اجتماعی (6 مورد)، بهداشتی و درمانی (8 مورد)، اقتصادی (1 مورد) و شاخص‌های زیربنایی (7 مورد) را که از سالنامه آماری کشور گردآوری شده، مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این پژوهش نشان داده است که بر اساس محاسبات انجام شده، به ترتیب استان‌های قم، چهارمحال و بختیاری و سمنان با ضریب Qi 088/0، 444/0 و 450/0 رتبه‌های اول تا سوم از نظر سطح توسعه یافتگی را دارا می‌باشند. همچنین از نظر سطح توسعه یافتگی، 1 استان توسعه یافته، 19 استان درحال‌توسعه و 10 استان نیز توسعه نیافته می‌باشند.

چکیده تاکنون دولت‌ها با اعمال سیاست‌ها و اقدامات مختلف اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، و کالبدی تلاش‌های زیادی را در راستای توسعه روستایی انجام داده‌اند.  با این حال، به نظر می‌رسد که این سیاست‌ها و اقدامات نتوانسته است زمینه‌ساز توسعه پایدار در سکونتگاه‌های روستایی شود. از این رو، هدف از پژوهش حاضر بررسی تاثیر حمایت‌های دولتی بر توسعه پایدار روستایی در روستاهای شهرستان شاهین شهر و میمه است. این پژوهش، از نظر روش توصیفی-پیمایشی (از نوع میدانی) و از نظر هدف کاربردی است. جامعه آماری شامل2834 سرپرست خانواده و نمونه آماری، بر مبنای فرمول کوکران، 338 نفر از این سرپرستان است. شیوه نمونه‌گیری در این پژوهش نمونه‌گیری در دسترس و ابزار گردآوری داده‌ پرسشنامه است. این پرسشنامه در دو قسمت حمایت‌های دولتی با 14 گویه و توسعه پایدار روستایی با 29 گویه طراحی شده است. داده‌های گردآوری شده از طریق تحلیل مسیر معادلات ساختاری و آزمون فریدمن در نرم‌افزار‌های  AMOS و SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج بیانگر آن است که حمایت‌های دولتی شامل حمایت‌های اجتماعی-فرهنگی، محیطی، و اقتصادی بر توسعه پایدار روستایی اثرگذار است.  افزون بر این، حمایت‌های دولتی بر شاخص محیطی بیشترین و بر شاخص اقتصادی کمترین میزان اثرگذاری را داشته است.

چکیده با حفاظت، باززنده‌سازی و استقرار حیات در بافت‌های باارزش روستایی امکان بازشناسی فرهنگ‌های بومی و محلی میسر می‌شود و از این راه انتقال تجارب فرهنگی تحقق می‌یابد. هدف از پژوهش حاضر ارائه الگوی بهینه برنامه‌ریزی توسعه بافت‌های با ارزش روستایی جهت توسعه گردشگری با تاکید بر گردشگری روستایی دهستان سُه شهرستان شاهین شهر و میمه است. تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش 32 نفر از کارشناسان دارای تخصص مرتبط و نمونه آماری برابر با کل جامعه آماری است. ابزار گردآوری داده پرسشنامه‌ای دو قسمتی شامل 36 گویه در قسمت بافت با ارزش و 28 گویه در قسمت توسعه گردشگری روستایی است. داده‌های پژوهش از طریق مدل‌سازی معادلات ساختاری و آزمون تحلیل عاملی تاییدی در نرم‌‌‌افزارهایspss22  و Smart PLS مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که به طور کلی برنامه‌ریزی توسعه بافت‌های با ارزش روستایی بر توسعه گردشگری تاثیر مثبت دارد. در این میان شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی، و کالبدی بر توسعه گردشگری اثرگذار است. علاوه بر این، شاخص کالبدی بیشترین تاثیر و شاخص اجتماعی کمترین تاثیر را بر توسعه گردشگری داشته است.

چکیده مدیریت شوراها در مدیریت شهری و روستایی نقش موثری در توسعه و تعالی مشارکت‌های اجتماعی ایفا می‌نمایند. به نظر می‌رسد بین مهارت‌ها، وظایف و نقش مدیران شوراها و دهیاری‌ها در توسعه سکونتگاه‌ها رابطه معناداری وجود دارد. مدیریت روستایی متشکل از امکانات، شرایط متفاوت طبیعی، انسانی، نهادی، ساختاری و... است بنابراین نمی‌توان مدیریت روستایی را منحصر به شورای اسلامی و دهیاری نمود. این نوشتار درصدد آن است تا ضمن اینکه جایگاه مدیریت نوین روستایی را در ایران تبین می‌کند، این موضوع را در محدوده روستاهای شهرستان شهرضا تحلیل نموده و با بررسی فعالیت‌های انجام گرفته، پس از تأسیس نهادهای شورای اسلامی و دهیاری در ابعاد مهارت‌ها، وظایف و نقش مدیران شوراها و دهیاری‌ها در مدیریت روستایی را روشن نماید. به این منظور بررسی از روش پیمایشی و میدانی و جامعه آماری 30000 نفر که بالغ بر 3000 خانوار هستند. تعیین حجم نمونه تحقیق مرکب از 341 نفر می‌باشند که به طور تصادفی از مردم روستا به عمل آمده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها انجام گرفته و از نرم‌افزار spss در تحلیل داده‌ها استفاده شده است. طی این فرایتد ابتدا پرسشنامه‌ها تهیه گردید و توسط افراد روستا تکمیل شد و نقش و وظایف و مهارت شوراها و دهیاری‌ها مشخص شد. در انتها جهت تعیین میزان همبستگی از آزمون پیرسون استفاده شد. در کل به این نتیجه رسیدیم که گویه‌های نقش 792/.، وظایف 803/. و مهارت 694/. مدیران شوراها و دهیاری‌ها بر روی توسعه سکونتگاه‌های روستایی شهرستان شهرضا تأثیرگذار است که این تأثیر به ترتیب از نظر پاسخ دهندگان مربوط به وظایف مدیران سپس نقش مدیران و در آخر مهارت‌های مدیران شوراها و دهیاری‌ها می باشد.