بازشناسی نقش قنات بر زیست پذیری سکونتگاه های شهری و روستایی با استفاده از روش فراترکیب
دوره 6، شماره 24، پاییز 1401، صفحه 73-93
https://doi.org/10.22034/jspr.2023.707365
پرستو داروئی، مینا کشانی همدانی
چکیده زیست پذیری در معنای اصلی و کلی خود به مفهوم دستیابی به قابلیت زندگی است که بر کیفیت زندگی در سطح محلی متمرکز است و در طول سالها تکامل یافته و اغلب منعکسکننده رابطهای ایدهآل بین محیط زندگی و زندگی اجتماعی است. با توجه به این موضوع، شکلگیری سکونتگاهها به ویژه در مناطق گرم و خشک و زیست پذیری آنها، نماد بارز تعامل انسان و طبیعت در محیط بیابانی، باوجود مشکلات موجود در نحوه تأمین آب و محدودیت منابع آبی است. از اقدامات ابتکاری سازگاری ایرانیان با اقلیم خشک و کم آبی، قنات است که به عنوان یک سیستم آبرسانی پایدار، مستقیماً بر شیوه زیست و زیستپذیری این مناطق اثرگذار بوده است. به همین منظور در این پژوهش به بازشناسی اهمیت و نقش قنات بر زیس تپذیری سکونتگاه های شهری و روستایی پرداخته شده است. به این منظور با بهکارگیری روش فراترکیب از میان 58 مقاله انتخاب شده، تعداد 27 مقاله به صورت مدون و اصولی فیلتر و سپس کدگذاری گردید. با بررسی این مقالات، در ابتدا 164 کد باز و در نهایت 5 مقوله به عنوان ابعاد اصلی زیست پذیری شامل ابعاد زیست محیطی، اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی، کالبدی و مدیریتی به عنوان نقش قنات بر زیستپذیری سکونتگاههای انسانی که در پژوهشهای داخلی و خارجی به آنها اشاره شده بود، شناسایی، استخراج و دسته بندی گردید. نتایج این پژوهش نشان میدهد که نظام قنات به صورت مجموع های از اجزای مرتبط و بر مبنای چارچوبی دیرپا از روابط بر تمام سکونتگاه های انسانی و زیست پذیری آنها تأثیر داشته است.
اولویت بندی و مدیریت بحران در سکونتگاههای روستایی (مطالعات موردی: استان چهارمحال بختیاری دهستانهای پشتکوه و دیناران)
دوره 3، شماره 13، زمستان 1398
جعفر گنجعلی، رویا انصاری
چکیده چکیده
در این پژوهش، استعدادها و امکانات موجود در دهستانهای دیناران و پشتکوه در شاخصهای انسانی، اقتصادی، خدماتی، و طبیعی مورد بررسی قرارگرفته است. هدف از این پژوهش اولویتبندی سکونتگاههای روستایی دهستانهای پشتکوه و دیناران در زمینه بحرانهای سکونتگاهی است. این پژوهش در چهارچوب روش کمی انجام شده و دادههای این پژوهش به روش توصیفی-پیمایشی گردآوری شده است. در بخش تحلیل، دادههای گردآوری شده از طریق شاخص مرکزیت، تحلیل خوشهای، تحلیل عاملی و TOPSIS مورد تحلیل قرار گرفته است. سپس، رتبه روستاها تعیین و براساس میانگین رتبهها، دهستانهای مورد مطالعه در زمینه بحران اولویتبندی شده است. در نهایت، در راستای برنامهریزی راهبردی با بررسی عوامل درونی (قوت و ضعف) و عوامل بیرونی (فرصت و تهدید) راهکارها، محدودیتها، و عوامل بحرانساز مورد شناسایی قرار گرفته است