نویسندگان

1 دکترای شهرسازی، پژوهشگر جهاد دانشگاهی، اصفهان، ایران

2 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه اصفهان

4 استاد گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران

10.22034/jspr.2023.707364

چکیده

مدرنیسم در پیشرفت زندگی بشر در ابعاد فناورانه نقش مهمی ایفا کرده، اما نگاه صرف مادی‌گرایانه آن، شهرها و فضاهای شهری را با چالش‌های اساسی در زمینه‌های اجتماعی فرهنگی، زیست محیطی و معنوی (ابعاد غیرمادی وجود انسان) روبرو کرده‌ است؛ بنابراین توجه به کیفیت معنویت در ساخت و سنجش فضاهای شهری گام مهمی در مقابله با این چالش‌هاست. از‌این‌رو هدف این پژوهش فهم ابعاد کیفیت معنویت در فضاهای‌شهری و سنجش آن در برخی فضاهای‌شهری اصفهان است. در بخش کیفی به‌وسیله مرور سیستماتیک، ادبیات ‌موضوع تبیین شده‌است. در بخش کمی، آرای دو گروه نخبگان (51 نفر) و شهروندان (400 نفر) به‌منظور رتبه ­بندی ادراک معنویت از 22 فضای منتخب شهر اصفهان بر اساس مقیاس لیکرت به‌وسیله پرسشنامه بررسی ‌شده و از آزمون فریدمن جهت رتبه ­بندی ادراک معنویت و از تحلیل واریانس یک طرفه جهت مقایسه ادراک حس معنویت در گروه پاسخ‌ دهنده استفاده شده‌است. بر اساس امتیازات دو گروه اساتید و شهروندان به میزان معنویت در فضاهای شهری اصفهان، مسجد جامع بیشترین و بازارچه حسن ­آباد کمترین امتیاز را کسب نموده‌اند. همچنین از بین گونه‌های فضا، «آرامستان» بالاترین امتیاز را در برخورداری از معنویت دریافت کرده‌است. از این رو دو آرامستان مهم اصفهان، آرامستان تخت فولاد (آرامستان عمومی و آرامستان مشاهیر دینی و فرهنگی) و گلستان شهدا به‌عنوان نمونه‌های مورد مطالعه جهت انجام مصاحبه‌های عمیق با شهروندان (21 نفر) انتخاب و مصاحبه‌ها به‌وسیله تحلیل مضمون، تحلیل شدند. نتایج حاکی از آن است که سکوت، خلوت، آرامش، معماری اسلامی بناها و بقعه‌ها، تلفیق طبیعت و عناصر طبیعی با آرامستان، نمایانی آسمان و وسعت محدوده؛ و نیز ابعاد ذهنی فضا اعم از حس ذکر، حس جدایی از دنیا، اتصال با اولیای الهی و بزرگان دینی از مهم‌ترین عوامل ایجاد معنویت در این آرامستان ­هاست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A comparative study of Takht Foulad cemetery and Golestan Shohada of Isfahan regarding the quality of "spirituality" in urban spaces

نویسندگان [English]

  • Elham Ghasemi 1
  • Mahdi Khatami 2
  • Mahdi Motia 3
  • Mohammadreza Pourjafar 4

1 PhD. of Urbanism, ACECR, Iran

2 Assistant Professor of Urban Design, Faculty of Art and Architecture, Department of Urban Design and Urban planning, Tarbiat Modares University (TMU), Tehran, Ira

3 Associate Professor of Quran and Hadith Sciences, University of Isfahan.

4 Professor of Urban Design, Faculty of Art and Architecture, Department of Urban Design and Urban planning, Tarbiat Modares University (TMU), Tehran, Iran

چکیده [English]

Modernism has played an important role in the development of human life in technological dimensions, but its aterialistic view has made cities and urban spaces face basic challenges in social, cultural, environmental and spiritual fields. Therefore, paying attention to the quality of spirituality in the construction and measurement of urban spaces is an important step in dealing with these challenges. Therefore, the aim of this research is to understand the dimensions of the quality of spirituality in urban spaces and evaluate it in some urban spaces of Isfahan. In the qualitative part, the literature of the subject has been explained by a systematic review. In the quantitative part, the votes of two groups of elites (51 people) and citizens (400 people) in order to rank the perception of spirituality from 22 selected spaces of Isfahan city based on the Likert scale were analyzed using a questionnaire and using Friedman’s test to rank the perception of spirituality. One-way analysis of variance has been used to compare the perception of the sense of spirituality in the respondent group. According to the scores of two groups of elites and citizens, regarding the level of spirituality in the urban spaces of Isfahan, Jame Mosque scored the highest and Bazarche Hassan Abad scored the lowest. Also, among the types of space, “Cemetery” has received the highest score in terms of spirituality. Therefore, the two important cemetery of Isfahan, Takht Foulad Cemetery (the public tomb and the tomb of religious and cultural celebrities) and Golestan Shohada were selected as case study to conduct in-depth interviews with citizens (21 people) and the interviews were analyzed by thematic analysis. The results indicate that silence, solitude, peace, Islamic architecture of buildings and monuments, the integration of nature and natural elements with the tomb, the visibility of the sky and the vastness of the area; Also, the mental dimensions of the space, including the sense of remembrance, the sense of separation from the world, the connection with divine saints and religious elders are among the most important factors in creating spirituality in these cemetery.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spirituality
  • Quality of urban space
  • Spiritual urban space
  • Takht Foulad Cemetery
  • Golestan Shohada
  • Isfahan