فصلنامه علمی پژوهشهای فضا و مکان در شهر

ارائۀ چهارچوب تحلیلی چالش‌های نهادی برنامه‌های راهبردی شهری (موردپژوهی: برنامۀ راهبردی اصفهان 1405)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

احمد شاهیوندی 1
محمد حسین عسگری 2
سید محمد شکرانی 2

1 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان

2 پژوهشگر دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

https://doi.org/10.22034/jspr.2024.2025753.1061
چکیده
برنامه‌ریزی راهبردی در نقد برنامه‌ریزی جامع وارد ادبیات شهرسازی شد و ویژگی‌های چرخه‌ای بودن، بازخوردگیری، انعطاف‌پذیری، مشارکتی بودن و حساسیت نسبت به مسائل هر بستر را با خود به‌همراه داشت. در ایران تا امروز الگوی برنامه‌ریزی جامع بر راهبردی غلبه دارد. یکی از عوامل عدم تحقق‌پذیری برنامه‌ریزی راهبردی چالش‌های نهادی است. این مقاله با تأکید بر برنامۀ راهبردی اصفهان 1405 به‌دنبال دستیابی به چهارچوب مفهومی یکپارچه برای سنجش و پاسخگویی به الزام‌ها و چالش‌های موجود در ساختار مدیریتی شهرداری اصفهان است. بر همین پایه، کاوش در ادبیات روی مفاهیم برنامه‌ریزی راهبردی و نهادباوری صورت گرفت و چهارچوب مفهومی برای تحلیل استخراج شد. پس‌از آن با استفاده از معیارهای برآمده از چهارچوب، تحلیل مضمون برنامۀ راهبردی اصفهان 1405 انجام شد. نتایج نشان می‌دهد که به مسائل چالش‌زا، مانند عدم توجه به بستر زمانی و فرهنگی؛ نهادینه‌سازی برنامه‌های راهبردی در اسناد، قوانین و مقررات و عاملیت‌های سازمانی در برنامۀ 1405 توجه شده است، اما ساختارسازی، مانند نگاه به سازمان‌های مردم‌نهاد و شبکه‌سازی افقی و عمودی در برنامه وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها

نهادباوری
نهاد رسمی
نهاد غیررسمی
برنامه‌ریزی راهبردی
مدیریت شهری
برنامۀ راهبردی اصفهان 1405

موضوعات

عنوان مقاله English

Presenting the Analytical Framework of Institutional Challenges of Urban Strategic Plans (Case Study: Isfahan Strategic Plan 1405)

نویسندگان English

Ahmad Shahivandi 1
Mohammad Hossein Asgari 2
Seyed Mohammad Shokrani 2
1 Associate Professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 PhD Student, Faculty of Architecture and Urban Planning, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده English

Strategic planning, a critique of comprehensive planning, was introduced into urban planning literature. It brought in elements like cyclicity, feedback, flexibility, partnership, and context sensitivity. However, the comprehensive planning model, which still dominates the strategic approach in Iran, was not significantly challenged. Institutional challenges are identified as a key factor hindering the implementation of strategic planning. This study, focusing on the strategic plan of Isfahan 1405, aims to develop a comprehensive conceptual framework to address the requirements and challenges within the management structure of Isfahan municipality. A qualitative analysis of the Isfahan 1405 strategic plan text was conducted based on the derived criteria from the framework. The findings reveal significant issues such as consideration of temporal and cultural contexts, as well as the lack of institutionalization of strategic plans in official documents, laws, and organizational bodies within the 1405 plan. vis-a-vis, the plan fails to address important structural aspects, such as the involvement of non-governmental organizations and the establishment of lateral and hierarchical networks.

کلیدواژه‌ها English

Institutionalisation
Formal institution
Informal institution
Strategic planning
Urban management

  1.  

    1. اجلالی، پرویز، رفیعیان، مجتبی و عسگری، علی (1394)، نظریۀ برنامه‌ریزی: دیدگاه‌های سنتی و جدید، چاپ سوم، نشر آگه.
    2. اسدپور، کاوه (1398)، «طراحی الگوی برنامه‌ریزی شهری همکارانۀ هم‌ساز با ساختار نهادی ایران»، پایان‌نامۀ دکتری به راهنمایی نسترن، مهین وثقفی، محمود رضا. دانشگاه هنر اصفهان.
    3. اشرفی، یوسف و جانبابانژاد، محمدحسین (1393)، «برنامه‌ریزی راهبردی و تدوین چشم‌انداز شهر ساوه»، مجلۀ علمی آمایش سرزمین، 6(1)، 83-112.
    4. امان‌پور، سعید، صفایی‌پور، مسعود، ملکی، سعید، علیزاده، هادی (1398)، «تبیین چالش‌های ساختاری در طرح‌ریزی راهبردی توسعۀ شهری کلان‌شهر اصفهان»، مجلۀ علمی آمایش سرزمین، 29-56، 11(1).
    5. بدری، سیدعلی، نعمتی، مرتضی (1388)، «برنامه‌ریزی راهبردی توسعۀ اقتصادی با رویکرد مشارکتی مطالعۀ موردی: بخش شهرستان بندر لنگه»، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 68، 69-84.
    6. دانشور، مریم، غفاری، علی و ماجدی، حمید (1397)، «برنامه‌ریزی راهبردی در بستر نهادگرایی، نظریه‌ای برای عمل»، معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، (11)25، 319-328.
    7. شریف‌زادگان، محمدحسین و حسین‌آبادی، مصطفی (1399). «نقش دولت و بازار در برنامه‌ریزی فضایی شهری: از تقابل به‌سوی تعامل در نهادگرایی جدید»، دانش شهرسازی، 4(3)، 1-18.
    8. شریف‌زادگان، محمدحسین و قانونی، حسین (1398)، «تحلیل و گونه‌بندی نگرش نهادگرایانه در برنامه‌ریزی شهری»، نشریۀ هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 24(2)، 5-18.
    9. عبدی دانشپور، زهره (1397)، درآمدی بر نظریه‌های برنامه‌ریزی با تأکید ویژه ‌بر برنامه‌ریزی شهری، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
    10. کاردار، سعید، رحمانی، محمد و آقاجان‌زاده، ساره (1388). «طرح استراتژی توسعۀ شهری (CDS)، رویکردی راهبردی و نوین در مدیریت، طراحی و برنامه‌ریزی شهری»، راهبرد، 18(52 (ویژه بررسی‌های اقتصادی))، 183-199.
    11. کاظمیان، غلامرضا و جلیلی، مصطفی (1394)، «تحلیل قدرت ذی‌نفعان کلیدی در فرآیند سیاست‌گذاری طرح جامع تهران (1378- 1390)»، نامۀ معماری و شهرسازی، 8(15)، 139-158.
    12. کاظمیان، غلامرضا، فرجی‌راد، خدر، رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و پورطاهری، مهدی (1392)، «رابطۀ ظرفیت نهادی و توسعۀ پایدار منطقه‌ای (مطالعه موردی: شهرستان‌های بوکان و ارومیه)»، جغرافیا، 11(38)، 153-173.
    13. مخبری، مریم (1395)، «سازوکارهای اجرایی و نهادی برای تحقق برنامه‌ریزی ارتباطی در تهران»، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد به راهنمایی پرتوی، پروین، دانشگاه هنر تهران.
    14. محمودپور، ئه سرین و مرادی چادگانی، داریوش (1398)، «مشکل‌یابی سیستم برنامه‌ریزی شهری تهران بر پایۀ رهیافت یکپارچۀ برنامه‌ریزی فضایی راهبردی دانش‌پایه»، نامۀ معماری و شهرسازی، 12(25)، 43-61.
    15. ملک‌پوراصل، بهزاد و تیغ‌ساززاده، محمدنصیر (1399)، «مقایسۀ تطبیقی الزامات نهادی الگووارۀ برنامه‌ریزی راهبردی با برنامه‌ریزی «راهبردی ساختاری» شهر تهران»، معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، 13(32)، 315-330.
    16. هنردان، علی (1401)، «واکاوی ظرفیت‌ها و تدوین الگوی نهادی در کاربست برنامه‌ریزی فضایی راهبردی کلان‌شهر اصفهان»، پایان‌نامۀ دکتری به راهنمایی شاهیوندی، احمد؛ نصراصفهانی، رضا، دانشگاه هنر اصفهان.
    17. Bryson, J. (1995). Strategic Planning For Public and Nonprofit Organizations: A Guide to Strengthening and Sustaining Organizational Achievement. San Francisco, CA: Jossey Bass.
    18. Greif, A. (2006), Institutions and the Path to Modern Economy. Lessons from Medieval Trade, Cambridge: Cambridge University Press.
    19. Jerome L. Kaufman & Harvey M. Jacobs (1987) A Public Planning Perspective on Strategic Planning, Journal of the American Planning Association, 53:1, 23-33.
    20. Moroni,S. (2010). An Evolutionary Theory of Institutions and a Dynamic Approach to Reform, Planning Theory,9(4), 275-297.
    21. North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge (UK): Cambridge University Press.
    22. Steinberg Florian (2005). "Strategic urban planning in Latin America: experiences of building and managing the future". Habitat International, 29 (1), 69–93.
    23. Williamson, O. E. (2000). The New Institutional Economics: Taking Stock, Looking Ahead. Journal of Economic Literature, 38 (3), 595-613.

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما