ارائۀ الگوی کارآمد توسعۀ فیزیکی شهرهای تاریخی میانی براساس شاخص‌های توسعۀ میان‌افزا (مطالعۀ موردی: شهر نائین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد برنامه‌ریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده
یکی از مسائل اصلی توسعۀ شهری، رشد پراکنده و گسترش افقی است که مشکلاتی ازجمله بازماندن نواحی مرکزی شهرها از جریان توسعه، بدون استفاده ماندن اراضی وسیعی داخل محدودۀ شهر و شکل‌گیری توسعۀ ناپایدار شهری را سبب می‌شود. بنابراین کنترل این توسعه و جهت‌دهی آن به‌سمت اراضی درون شهرها با بهره‌گیری از الگوی توسعۀ میان‌افزا در این زمینه اهمیت دارد. در شهر نائین، توسعه‌های اخیر به‌صورت پراکنش افقی، سبب ناپایداری شهری و بازماندگی بخش‌هایی از مناطق درون شهر ازجمله بافت تاریخی آن از توسعه شده است. ضمن اینکه این شهر دارای موانعی برای گسترش افقی در پیرامون خود و دارای پهنه‌های مستعد متعدد برای توسعۀ درونی شهر است. این پژوهش ازنظر هدف، پژوهشی کاربردی و ازنظر روش، پژوهشی توصیفی-تحلیلی است همچنین برای گردآوری اطلاعات از روش اسنادی و میدانی استفاده ‌شده است. در این پژوهش پس از شناسایی و تعیین معیارها و شاخص‌های توسعۀ میان‌افزا و بومی‌سازی آن با شرایط شهر نائین، از تکنیک تصمیم‌گیری چندشاخصه TOPSIS با بهره‌گیری از نرم‌افزار Excel استفاده شده و به تعیین پهنه‌های مستعد توسعۀ میان‌افزا پرداخته‌شده است. سپس با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی AHP با بهره‌گیری از نرم‌افزار Expert choice به اولویت‌بندی پهنه‌های مستعد برای توسعه با تعیین و استفاده از معیارهای مربوطه پرداخته‌شده و نتایج با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیاییGIS هم‌پوشانی و ترسیم ‌شده‌اند. درنهایت الگوهای پیشنهادی مداخلۀ توسعۀ میان‌افزا در این شهر و راهکارهای متناظر با آن تدوین و ارائه شده است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که الگوی توسعۀ میان‌افزا می‌تواند الگویی مطلوب و کارآمد برای روند توسعۀ آتی شهر نائین به‌عنوان شهری میانی و تاریخی ‌باشد. همچنین مناسب‌ترین پهنه‌ها برای توسعۀ میان‌افزا در شهر به‌ترتیب پهنۀ حائل بین نائین و محمدیه، بافت قدیم نائین و محمدیه، پهنه‌های بافت جدید و نهایتاً اراضی شمال غربی این شهر است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Presenting an Efficient Model of Physical Development of Middle Historical Cities based on Infill Development Indicators (Case Study: Naein city)

نویسندگان English

Amir Hosein Shakib Rad 1
Mahmood Mohammadi 2
1 Master's student in Urban Planning, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده English

One of the main problems of urban development is scattered growth and horizontal expansion, which causes problems such as the central areas of cities being deprived of the flow of development, vast lands remaining unused within the city limits, and the formation of unstable urban development. Therefore, it is important to control this development and direct it towards the lands inside the cities by using the intermediate development model in this field. In the city of Naein, the recent developments in the form of horizontal distribution have caused urban instability and the survival of parts of the inner city, including its historical context, from development. In addition, this city has obstacles for horizontal expansion in its surroundings and has many potential areas for internal development of the city. This research is an applied research in terms of its purpose and a descriptive-analytical research in terms of its method, and documentary and field methods were used to collect information. In this research, after identifying and determining the criteria and indicators of mixed-use development and localizing it with the conditions of Naein city, the TOPSIS multi-indicator decision-making technique was used using Excel software and the areas prone to mixed-use development were determined. Then, using the AHP hierarchical analysis process, using the Expert choice software, the areas prone to development were prioritized by determining and using the relevant criteria, and the results were overlapped and drawn using the geographic information system (GIS). In the end, the proposed patterns of intermediate development intervention in this city and the corresponding solutions have been formulated and presented. The obtained results show that the intermediate development model can be a favorable and efficient model for the future development process of Naein city as an intermediate and historical city. Also, the most suitable areas for intermediate development in the city are the buffer zone between Naein and Mohammadieh, the old Naein and Mohammadieh areas, the new area and finally the northwest lands of this city.

کلیدواژه‌ها English

Horizontal expansion
Infill development
Historical context
Intermediate cities
  1.  

    1. حبیبی، سید محسن (1383)، از شار تا شهر، چاپ پنجم، تهران: دانشگاه تهران.
    2. مهندسان مشاور ایوان نقش‌جهان (1386)، طرح جامع شهر نائین.
    3. بمانیان، محمدرضا و محمودی‌نژاد، هادی (1387)، نظریه‌های توسعۀ کالبدی شهر، تهران: سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
    4. رهنما، محمدرحیم و عباس‌زاده، غلامرضا (1387)، اصول، مبانی و مدل‌های سنجش فرم کالبدی شهر، چاپ اول، مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
    5. موگتین، کلیف (1387)، طراحی فضاهای شهری با محوریت توسعۀ پایدار، ترجمۀ نارسیس سهرابی. تهران: انتشارات ثامن‌الحجج.
    6. زیاری، کرامت الله؛ مهدنژاد، حافظ و پرهیز، فریاد (1388)، مبانی و تکنیک های برنامه‌ریزی شهری. چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه بین المللی چابهار.
    7. حیدری، جهانگیر و سلیمانی، محمد (1392)، توسعۀ درون‌شهری با تأکید بر نوسازی بافت‌های فرسوده، چاپ اول، تهران: آذرخش.
    8. زنگنه شهرکی، سعید (1395)، مدیریت گسترش کالبدی شهر با رویکرد رشد هوشمند شهری. ویراستار: فرشاد رضوان. چاپ اول، تهران: مؤسسۀ انتشارات دانشگاه تهران.
    9. قربانی، رسول (1396)، اصول و مبانی برنامه‌ریزی شهری. ویراستار: فاطمه خاکسار. چاپ دوم، تهران: انتشارات سمت.
    10. معاونت آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان (1399)، سالنامۀ آماری استان اصفهان. چاپ اول، تهران: سازمان برنامه‌وبودجه کشور.
    11. ادارۀ امور مالیاتی شهرستان نائین (1400)، «دفترچه ارزش معاملاتی شهرستان نائین»، 42-1.
    12. ارجمندنیا، اصغر (1370)، «نقش شهرهای میانه در نظام اسکان جمعیت»، مجله اطلاعات سیاسی و اقتصادی، (29).
    13. اطهاری، کمال (1379)، «به سوی کارآمدی دخالت دولت در بازار زمین شهری»، فصلنامۀ اقتصاد مسکن، (30).
    14. تقوایی، مسعود و مختاری ملک‌آبادی، رضا (1383)، «مدیریت شهری در شهرهای متوسط»، ماهنامۀ شهرداری‌ها، (61).
    15. نظری عدلی، سعید و کوهساری، محمدجواد (1386)، «تلفیق منطق بولین و مدل تحلیل سلسله‌مراتبی AHP با استفاده از GIS»، شهرنگار، 21-11.
    16. تقوایی، علی اکبر و جعفرپور، محمدرضا (1387)، «برنامه‌ریزی توسعۀ درون‌شهری، روش‌ها و ضرورت‌ها»، نشریۀ هویت شهر، سال دوم (2).
    17. مشکینی، ابوالفضل؛ سجادی، ژیلا و تفکری، اکرم (1389)، «تأثیر واگذاری زمین و مسکن دولتی در گسترش کالبدی شهرهای ایران (نمونۀ موردی: شهر کرمانشاه)»، جغرافیا و توسعه، (23): 67-47. 10.22111/GDIJ.2011.545.
    18. نوفل، سید علیرضا و کلبادی، پارین (1392)، «بازتوسعۀ زمین‌های قهوه‌ای، رهیافتی به‌سوی توسعۀ محلی پایدار»، نشریۀ علمی پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، (5): 146-133. 10.30475/isau.2014.61969.
    19. شفاعتی، آرزو؛ ملکی، کیومرث و پاهکیده، اقبال (1392)، «نگرشی بر توسعۀ میان‌افزا (توسعه درون‌زا) و نقش راهبردی آن در توسعه پایدار شهری»، اولین همایش ملی شهرسازی و معماری در گذر زمان، 20-1.
    20. میرکتولی، جعفر و حسینی، سید محمدحسن (1393)، «ارزیابی تناسب اراضی میان‌بافتی شهر گرگان برای توسعۀ میان‌افزا با استفادۀ ترکیبی از AHP وGIS»، فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات شهری، (9): 79-69.
    21. طبیبیان، منوچهر و غنی، فریده (1393)، «سنجش پتانسیل توسعۀ میان‌افزا در بافت مرکزی تهران»، محیط‌شناسی، دورۀ 41 (4): 964-643. 10.22059/JES.2016.57145.
    22. زیاری، کرامت الله؛ ابراهیمی، محمد؛ آروین، محمود و علوی، سید علی (1395)، «ظرفیت‌سنجی کالبدی بافت مرکزی شهرها به‌منظور توسعۀ میان‌افزا (مطالعۀ موردی: شهر میناب)»، نشریۀ مطالعات نواحی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان»، سال سوم(3): 78-63. JR_KJUSG-3-3_004.
    23. ناصرمستوفی، انوشیروان و شکوهی بیدهندی، محمد صالح (1395)، «شناسایی اصول و راهکارهای اجرایی توسعۀ میان‌افزا در شهر تهران به‌عنوان یکی از ابعاد توسعۀ شهری پایدار»، دانش شهر، (360): 41-1.
    24. سرور، هوشنگ؛ سرور، رحیم و توحیدی، مهدی (1395)، «بررسی الگوی بهینۀ توسعۀ فیزیکی شهر بانه براساس شاخص‌های توسعۀ میان‌افزا»، فصلنامۀ جغرافیا و مطالعات محیطی، سال پنجم (20): 82-65.
    25. کریمی، ببراز؛ پیوسته‌گر، یعقوب و تقوایی، مسعود (1396)، «تبیین و ارائۀ الگوی بهینۀ تخصیص ظرفیت‌های توسعۀ میان‌افزا با استفاده از GIS (نمونۀ موردی: کلان‌شهر شیراز)»، فصلنامۀ علمی پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال دهم (2): 230-217. 20.1001.1.66972251.1397.10.2.24.4.
    26. مهر افزون، محمد؛ زنگانه، احمد؛ شماعی، علی؛ پری زادی، طاهر و کرمی، تاج‌الدین (1396)، «ظرفیت‌سنجی فضایی توسعۀ میان‌افزای شهر بروجرد»، فصلنامۀ آمایش محیط، (49): 179-155.
    27. سرور، هوشنگ و خیری‌زاده، منصور (1396)، «ارزیابی توسعۀ فیزیکی درون‌زا و برون‌زای شهر مراغه و ارائۀ الگوی بهینه»، 367-329.
    28. آروین، محمود و زنگنه شهرکی، سعید (1399)، «تحلیل موانع بهره‌گیری از رویکرد توسعۀ میان‌افزا (مطالعۀ موردی: شهر اهواز)»، فصلنامۀ شهر پایدار، دورۀ سوم (1): 87-69. 10.22034/JSC.2020.196014.1079.
    29. Parizadi, T; Varesi, H & Zarabi, A. (2012), Urban Infill Development by Emphasizing Housing (Case Study: Sanandaj City). Journal of Sustainable Development. 5(3).112-120. 10.5539/jsd.v5n3p112.
    30. Mohammadi, S; Beygi Heidarlou, H; Furst, C & Nazmfar, H. (2022), Urban Infill Development: A Strategy for Saving Peri-Urban Areas in Developing Countries (the Case Study of Ardabil, Iran). Ecosystem Services and Biodiversity of Peri-Urban Landscapes. 11(4). 10.3390/Land11040454.
    31. Nazarabadian, M; Razmaramina, M & Pilevar, P. (2024), Explaining the Model of Promoting Infill Development by Urban Design in aHistorical Context of Mashhad Metropolis. International Journal of Architectural Engineering & Urban Planning. 34(2). 10.22068/ijaup.825.