ارزیابی اثرات ابعاد برنامه‌ریزی شهری بر ساختمان‌های پایدار با استفاده از روش پویایی سیستم (مورد مطالعه: شهرستان قائنات)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 استادیار، گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

3 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

چکیده
مسئلۀ استفادۀ بهینه از انرژی، در عصر حاضر، مسئله‌ای ویژه و مورد توجه همگان است. در طراحی ساختمان‌های نوین با نگرش معماری سبز و درکل معماری پایدار به مسائلی، مثل صرفه‌جویی در مصرف انرژی، استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر و سازگار با محیط‌زیست و استفاده از مصالح ساختمانی همگام با محیط، توجه ویژه دارد. طراحی‌های پایدار و ارگانیک با رعایت اصول اقلیمی و استفاده از عوامل طبیعی می‌توانند از ضررهای واردشده به طبیعت بکاهند و به معماری پایدار و انسانی دست یابند. بنابراین، هدف پژوهش حاضر بررسی و شناخت نقش ابعاد برنامه‌ریزی شهری بر ساختمان‌‌های پایدار در شهرستان قائنات است. روش پژوهش به‌صورت ترکیبی از روش‌های کیفی و کمّی است. در بخش کیفی با استفاده از ادبیات و پیشینۀ پژوهش مرتبط و همچنین از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با خبرگان، ابعاد مؤثر بر ساختمان‌های پایدار در شهرستان قائنات شناسایی شده‌ است. برای نمونه‌گیری، از روش گلوله‌برفی استفاده کرده‌ایم. در حجم نمونه از هفده نفر خبره از شرکت‌های معماری و استادان دانشگاه استفاده کرده‌ایم. شیوۀ تحلیل در بخش کمی روش پویایی سیستم و نرم‌افزار Vensim PLE 7.3.5 است. محدودۀ زمانی مطالعۀ طرح بین سال‌های 1393 تا 1413 است. یافته‌ها حاکی از آن است که عوامل برنامه‌ریزی شهری در شهرستان به پنج دسته، شامل حمل‌ونقل، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و پایداری انرژی و محیط‌زیست شهری تقسیم‌بندی شده‌اند. نتایج نشان داده است که ساختمان‌های پایدار تأثیرات مستقیمی بر مؤلفه‌های شهر پایدار دارند. این ساختمان‌ها به کاهش آلودگی، تولید انرژی پاک و بهبود منظر شهری بسیار مؤثر پایدارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Evaluating the effects of urban planning dimensions on sustainable buildings using the system dynamics method (case study: Qaenat city)

نویسندگان English

Marziah Amini 1
Seyedeh Elham Davari 1
Mohsen Rezaei arefi 2
Mohammad Moulai Qalichi 3
1 PhD in Geography and Urban Planning, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Assistant professor, Department of Geography Education, Farhangian University, Tehran, Iran
3 Assistant professor of Geography and urban planning, Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran.
چکیده English

The use of fossil fuels as the main source of energy and the resulting environmental concerns are the most challenging issues of the 21st century. In the meantime, buildings consume about 40% of the total energy produced worldwide. In most cities of Iran, especially in desert areas with rich architecture, such as Qaenat city, unstable forms of newly built structures have caused serious damage to the stable appearance of these cities. In this research, the role of the factors affecting urban planning based on sustainable buildings in the Qaenat city has been investigated using the dynamic system method in order to identify the factors affecting sustainable urban development and the type of their impact on each of them. In this regard, after studying the background of the research and extracting some components of the model, from interviews with 17 active members of architecture companies and university professors in the fields of architecture and renewable energy production, to investigate the role of factors affecting urban planning. Then these identified factors were analyzed using a quantitative method and using a dynamic system. The modeling method used in this research includes four stages, which are: qualitative modeling, quantitative modeling, model testing, and testing. In this research, Vensim PLE 7.3.5 software is used to simulate the dynamic model. The findings indicate that urban planning factors in the city are divided into five categories, including transportation, social, cultural, economic and energy sustainability and urban environment. The results have shown that sustainable buildings have direct effects on the components of a sustainable city. These buildings are very effective in reducing pollution, producing clean energy and improving the urban landscape.

کلیدواژه‌ها English

Urban planning
Sustainable buildings
System dynamics method
Energy sustainability
Qaenat city
  1. آذری، محمدحکیم، طاهری‌اصل، احمدرضا (1394)، «بررسی مباحث و مقررات داخلی و خارجی و تهیۀ پیش‌نویس الزامات زیست‌محیطی»، کنفرانس بینالمللی پژوهش‌های نوین در عمران، معماری و شهرسازی، سنگاپور.
  2. افضلیان، خسرو، حسن‌زاده راد، سیامک (۱۳۹۶)، «بازسازی و استفادۀ مجدد با رویکرد پایداری و سبز در معماری معاصر مسکونی ایران»، چهارمین همایش فناوری­های نوین صنعت ساختمان توسعۀ پایدار و فناوری­های ساختمانی، تهران، ایران.
  3. افراخته؛ حسن )1401(، «اقتصاد بوم‌شناختی و حفاظت از اکوسیستم زمین»، دوفصلنامۀ مدیریت سبز و توسعه، دورۀ: 1(1)، 1-16.
  4. بهزادپور، محمد، گرجی مهلبانی، یوسف؛ سهیلی، جمال‌الدین (1396)، «بررسی نقش طبیعت بر حس شادابی ساکنین در مجتمع‌های مسکونی (راهکارهای بهبود روابط همسایگی؛ نمونه‌های مورد بررسی مجتمع اکباتان در تهران و مجتمع مهرگان در قزوین)»، فصلنامۀ ­مدیریت شهری، 16(3)، (پیاپی 48)، 361-375.
  5. توکلی، فرزاد، راسخی، مجید (1398)، «طراحی مجتمع مسکونی با رویکرد پایداری انرژی در معماری»، کنفرانس علمی تحقیقات کاربردی در علوم و تکنولوژی ایران، تهران.
  6. جلیلی، رضا، زرآبادی‌پور، حسن (1399)، «استراتژی کنترل تعاملی منابع ذخیره‌ساز و تولیدات پراکندۀ مبتنی بر انرژی تجدیدپذیر به‌منظور حفظ پایداری ریزشبکه»، هفتمین کنگرۀ ملی تازه یافته‌های مهندسی برق ایران، تهران.
  7. خلج امیرحسینی، ساینا، بهزادپور، محمد )1400(، «بررسی رویکرد روان‌شناسی محیط و تأثیر آن در جنبه‌های مختلف طراحی معماری»، ششمین کنفرانس بین‌المللی تحقیقات بین‌رشته‌ای در عمران، معماری و مدیریت شهری قرن ۲۱، تهران.
  8. رحیمی، حافظ (1395)، «بررسی رابطۀ بین اقتصاد و منابع انرژی و تأثیرات آن‌ها بر محیط‌زیست»، کنفرانس بین‌المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، تهران.
  9. زیاری، سمیه؛ فرهودی، رحمت‌اله، پوراحمد، احمد، حاتمی‌نژاد، حسین (1397)، «بررسی و تحلیل مسکن پایدار در شهر کرج»، فصلنامۀ ­جغرافیا و توسعه، 16(52 )، 141-156.
  10. زندیه، مهدی، پروردی‌نژاد، سمیرا (1389)، «توسعۀ پایدار و مفاهیم آن در معماری مسکونی ایران»، فصلنامۀ ­مسکن و محیط روستا، 29(130)، 2-21.
  11. صریحی، سعاد، فیضی، محسن، مهدیزاده، سراج، فاطمه (1401)، «اولویت راهکارهای بهسازی نما به‌منظور بهره‌وری انرژی در ساختمان‌های اداری موجود شهر تهران»، مجلۀ منظر، 14(59)، 30-39.
  12. عباسپور، فاطمه، احمدی‌زاده، سید سعیدرضا (1400)، «ارزیابی توان توسعۀ شهری با رویکرد‌‌ تصمیم‌‌گیری چندمعیاره (مطالعۀ موردی: شهر قائن)»، پژوهش‌های محیط‌زیست، 12(24)، 91-102.
  13. آزادخانی، پاکزاد، فتاحی، کارن، عباسپور، احمد (1399)، «بررسی نقش معماری در کاهش اثرهای محیط‌زیستی در مجتمع‌‌های مسکونی شهر ایلام با رویکرد معماری پایدار»، مهندسی ساختمان و علوم مسکن، 13(3)، 1-8.
  14. علائی شیخ رباط، زهرا، توکلی، اکبر، شریفی، علیمراد (1393)، «اثر مصرف انرژی تجدیدپذیر بر انتشار گازهای گلخانه‌ای CO2 ایران و چهار کشور منتخب جنوب شرقی آسیا»، ششمین همایش علمی تخصصی انرژی‌های تجدیدپذیر، پاک و کارآمد، تهران، ایران.
  15. کرمعلی، مهدی، طباطبایی، سید مهام، گرجی‌زاده، داوود (1399)، «تأثیر عواملی مؤثر بر برند در صنعت ساختمان با استفاده از سیستم پویا (مطالعۀ موردی: شهر تهران)»، نشریۀ علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، 15(1)، 171-191.
  16. کیومرثی، وحید؛ احمدی‌پور، فریبا (۱۳۸۰)، «معماری هوشمند»، پایان نامۀ کارشناسی‌ارشد معماری دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
  17. نوروزی، علی، سوری، مهدی (2020)، «ارائۀ سازوکاری جهت مقیاس‌پذیری آئین‌نامه‌ها در راستای معیارهای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی با مطالعۀ استانداردهای مختلف ارزیابی»، مجلۀ تحقیقات توسعۀ پایدار، 10(2)، 45-60.
  18. ولی‌الهی، جلال، مطیع بیرجندی، علی‌اکبر (1389)، «نگاهی به انرژی‌های پاک و سازه‌های سازگار با محیط‌زیست در طراحی شهرها و ساختمان‌ها»، سمینار پیل سوختی ایران، تهران.
  1. Atanda, Jubril Olakitan, Obafemi Alaba Olukoya.(2019). Green building standards: Opportunities for Nigeria.
  2. CIB, (1999), Agenda 21 on Sustainable Construction, Rotterdam: CIB Report Publication 237.
  3. He, Y., Kvan, T., Liu, M., & Li, B. (2018). How green building rating systems affect designing green.
  4. KumarJaiswal,Chandrama,RoyChowdhury,Yadav Deepti(2022), Renewable and sustainable clean energy development and impact on social, economic, and environmental health.
  5. Norouzi Nima, Soori Mona(2020), Energy, environment, water, and land-use Nexus based evaluation of the global Green building standards. Water-Energy Nexus 2020.
  6. Shaikh, Pervez Hameed, MohdNor,Nursyarizal Bin,PerumalNallagownden, Elamvazuthi,Irraivan, Ibrahim,Taib(2014),A review on optimized control systems for building energy and comfort management of smart sustainable buildings,Energy Reviews, Volume 34,June 2014, Pages 409-429.
  7. Sun, X., Brown, M. A., Cox, M., & Jackson, R. (2016). Mandating better buildings: a global review of building codes and prospects for improvement in the United States.