برنامه‌ریزی مدیریت بحران زلزله در بافت‌های تاریخی با رویکرد توانمندسازی (مورد مطالعه: بافت تاریخی کاشان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران

2 کارشناسی‌ارشد معماری، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

چکیده
با توجه به آسیب‌پذیری بالای بافت‌های تاریخی در هنگام وقوع زلزله و بررسی تجربه‌های پیشین،‌ شناسایی عوامل مؤثر بر توانمندسازی بافت‌های تاریخی در برابر زلزله ازجمله مباحث مهم در فرآیند مدیریت بحران است که تحقق آن براساس مبانی توانمندسازی پیش‌از وقوع حادثه، از بروز و یا گسترش بحران‌های ثانویه ممانعت می‌کند. در بافت‌های تاریخی با توجه به قدمت ابنیه و نداشتن تدابیر لازم برای استحکام‌بخشی مناسب، وقوع زلزله باعث تخریب چشمگیر و میزان تلفات شدید انسانی و بی‌خانمانی وسیع ساکنان آنها خواهد شد. برای حل این مشکل نیاز است تا با تمرکز بیشتر بر این‌گونه از محدوده‌ها، به واکاوی این موضوع که نقش بسیار مهمی در آماده‌سازی جامعه و پیشگیری از فاجعه در ابعاد مختلف و نیز در فرآیند بازتوانی جامعه و بازسازی منطقه‌ی آسیب‌دیده دارد، پرداخته شود. روش انجام این پژوهش بر پایۀ اصول کیفی است. در این پژوهش با تمرکز بر بافت تاریخی کاشان به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم وقوع زلزله؛ در چند مرحله به‌صورت گام‌به‌گام و به‌هم پیوسته، به موضوع مورد نظر در بخش‌های مختلف پرداخته شد. سپس جهت گردآوری معیارها از روش مصاحبه؛ تعیین جامعۀ هدف و نمونه‌گیری صحیح از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره و فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی AHP و در نهایت آزمون و طرح پرسشنامۀ خبره جهت مقایسۀ زوجی استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد پیش‌از وقوع زلزله در بافت‌های تاریخی می‌توان با توجه به شرایط حاکم بر این مناطق، با برنامه‌ریزی صحیح پاسخی مناسب برای شرایط بحرانی پیش‌بینی کرد. در همین راستا نیاز است تا مبانی و رویکردهای توانمندسازی در برنامۀ مدیریت بحران در بافت‌های تاریخی از طریق شناسایی، تحلیل و ارزیابی عوامل مؤثر در حوزه‌های کالبدی، اجتماعی و اقتصادی و در نهایت ارائۀ راهکار مناسب ارائه شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Earthquake crisis management planning in historical contexts with the approach of empowerment and identification of factors affecting it (case example: Kashan historical context)

نویسندگان English

Alireza Anisi 1
Mohammad ali Zaghian 2
1 Associate Professor, Cultural Heritage and Tourism Research Institute, Tehran, Iran
2 Master of Architecture, Faculty of Architecture and Art, Kashan University, Kashan, Iran
چکیده English

Due to the high vulnerability of historical tissues during an earthquake and reviewing the experiences of previous earthquakes, identifying the factors affecting the empowerment of this type of tissue against earthquakes is one of the important topics in the crisis management process. Its realization based on the principles of pre-accident empowerment can prevent the occurrence or spread of secondary crises. In historical contexts, due to the long life of buildings and the lack of necessary measures for proper strengthening, the occurrence of earthquakes will cause significant damage and the rate of severe losses and widespread homelessness of their residents. To this end, it is necessary to focus more on these types of areas, Investigate the fact that it has a very important role in preparing the community and preventing disaster in various dimensions, as well as in the process of community rehabilitation and reconstruction of the affected area. The method of this qualitative research is based on description and test with AHP analysis. In this research, the historical context of Kashan as one of the important centers of earthquakes has been discussed. In several stages, step by step and interconnected, the what, why and how of the subject is examined in different sections.Then, in order to collect criteria from the interview method; To determine the target population and correct sampling, multi-criteria decision-making method and AHP hierarchical analysis process and finally an expert questionnaire for pairwise comparison were used. The results show that prior to the occurrence of earthquakes in historical contexts, according to the prevailing conditions in these areas, with proper planning, an appropriate response to the critical conditions can be predicted. In this regard, it is necessary to provide the principles and approaches of empowerment in the crisis management program in historical contexts by identifying, then analyzing and evaluating the effective factors in the physical, social and economic fields and finally providing an appropriate solution.

کلیدواژه‌ها English

Empowerment
Historical contexts
Earthquake
Crisis management
Kashan historical context
  1.  

    1. آمبرسز، نیکلاس؛ ملویل، چارلز (1371)، تاریخ زمین‌لرزه‌های ایران، ترجمۀ ابوالحسن رده، تهران: انتشارات آگاه.
    2. ابوئی، رضا؛ دانایی‌نیا، احمد (1390)، «نقش مشارکت مردمی در کاهش خسارات ناشی از زلزله در بافت‌های تاریخی»، نشریه مرمت و معماری ایران، سال اول، شمارۀ 2، 62-53.
    3. باقری، کیوان؛ تقوایی، مسعود (1395)، «برنامه‌ریزی راهبردی مدیریت بحران زلزله در بافت‌های فرسودۀ شهری (مطالعۀ موردی: بافت فرسودۀ شهر سنندج)»، نشریۀ دانش پیشگیری و مدیریت بحران، دورۀ ۶، شمارۀ 4، 357-344.
    4. حکیمی، هادی؛ سعدلونیا، حسین؛ میرزایی، علی (1397)، «امکان‌سنجی اجرای راهبرد توانمندسازی در سامان‌دهی سکونتگاه‌های غیررسمی ایران»، راهبرد توسعه، شمارۀ 56، زمستان 97، 135-163.
    5. حیدری سورشجانی، رسول؛ شاطریان، محسن (1396)، درآمدی بر توانمندسازی اجتماعات محلی شهری، جلد اول، تهران: نشر سخنوران.
    6. دانایی‌نیا، احمد (1393)، «ارتقای ایمنی گذرها و کانون‌های دسترسی در بافت‌های تاریخی با رویکرد مشارکت مردمی»، پایان‌نامۀ دکتری، دانشگاه هنر، اصفهان.
    7. رضائی، روح‌الله؛ زارعی، شیما (1393)، «بررسی دیدگاه‌های زنان روستایی دربارۀ تأثر مؤلفه‌های سرمایۀ اجتماعی بر توانمندسازی آنان (مطالعۀ موردی: روستای حسن خان، شهرستان قروه)»، نشریۀ زن در توسعه و سیاست، دورۀ12 ، شمارۀ 2، 287-304.
    8. زاهدی، محمدجواد (1388)، نقش سازمان‌های غیردولتی در توسعۀ پایدار، تهران: نشر مازیار.
    9. شهبازی، بهزاد؛ اللهیاری، رحمت‌الله؛ میرکمالی، سید محمد (1389)، «توانمندسازی کارکنان (تعاریف، الزامات و مدل‌ها)»، فصلنامۀ منابع انسانی ناجا، سال پنجم، شمارۀ21 ، 33-58.
    10. صالحی امیری، سید رضا (1390)، توانمندسازی منابع انسانی، انتشارات مجمع تشخیص مصلحت نظام، مرکز تحقیقات استراتژیک، تهران.
    11. کلانتری‌خلیل‌آبادی، حسین؛ صادقی، ساناز؛ حقی، مهدی (1395)، «راهبردهای مرمت در بافت‌های تاریخی شهرها با تأکید بر مدیریت بحران زلزله: محلۀ سیروس تهران»، نشریۀ مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارۀ 23، بهار 95، 61-74.
    12. کیانی سلمی، صدیقه؛ شاطریان، محسن؛ صفری، حامد (1399)، «شناسایی عوامل تسهیل‌کنندۀ توانمندسازی محله‌های حاشیه‌نشین شهر اصفهان (مطالعۀ موردی: محلۀ عاشق‌آباد)»، پژوهش‌های جغرافیایی برنامه‌ریزی شهری، دورۀ 8، شمارۀ 1، بهار 1399، 192-166.
    13. متوسلی، محمود؛ دباغی، حمیده؛ عباسی، افروز (1396)، «الگوی نظری توانمندسازی فردی و جمعی به‌مثابۀ آزادی با تأکید بر دیدگاه‌های کانت و آمارتیاسن»، توسعۀ محلی (روستایی-شهری)، دورۀ نهم، شمارۀ 1، بهار و تابستان 1396، 27-50.
    14. محمد‌زاده، راضیه (1391)، «مدیریت ایمن‌سازی کالبدی بافت‌های تاریخی در برابر زلزله؛ مورد مطالعاتی: بافت تاریخی قزوین»، صفه، سال 22، شمارۀ 59، زمستان 1391، 75-94.
    15. محمدی‌دوست، سلیمان؛ مرادی‌ریزی، مرضیه؛ خانی‌زاده، محمد علی (1397)، «ارزیابی نقش مدیریت شهری در توانمندسازی سکونتگاه‌های فقرنشین شهری با تأکید بر خواسته‌های ساکنان (مطالعۀ موردی: محلۀ زینبیۀ شهر اصفهان)»، آمایش جغرافیایی فضا، سال هشتم، شمارۀ 29، پاییز 1397، 147-166.
    16. مهندسان مشاور باغ اندیشه (1389)، طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده کاشان، طرح تفصیلی شهر کاشان.
    17. مهندسان مشاور نقش جهان-پارس (1389)، طرح توسعه و عمران (جامع) شهر کاشان، ج 1، سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان.
    18. نظری، حمید (1388)، شرح زمین‌شناسی و سازوکار گسل‌های فعال پیرامون شهر کاشان، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی (پژوهشکدۀ سوانح طبیعی).
    19. یاسوری، مجید (1390)، «نقش سازمان‌های غیردولتی (NGO) در توانمندسازی زنان و جوانان روستایی )نمونه: روستای اردوغش(»، نشریۀ چشم‌انداز جغرافیایی، شمارۀ17 ، 44-60.
    1. Bandura, Albert.(1997) Self-efficacy: the exercise of control. New York: W. H .Freeman.
    2. Bowen, D. E., & Lawler, E.E. (1992). The Empowerment of Service Workers: What, Why, When. Sloan Management Review.
    3. Helling, L., Serrano, R. and Warren, D. (2005). “Linking Community Empowerment, Decentralized Governance, and Public Services Provision through a Local Development Framework”. WordBank. Community Driven Development, Social protection.
    4. Hardina, D. (2003). Linking Citizen Participation to Empowerment Practice: A Historical Overview. Journal of Community Practice.
    5. Islam, M. Ruzaul. (2014). Non Govermental Organizations Role for Social Capital and Community Empowerment in Community Development: Experience from Bangladesh. Asian Social work and policy review, 8: 261-264.
    6. (1995). The Oxfam handbook of relief and development, Oxfam, Oxford.
    7. Pettit, J. (2012). «Empowerment and participation: Bridging the gap between understanding and practice». Institute of Development Studies. - Roy, K., Sideras, J. (2006). Institutions, globalization and empowerment. Edward Elgar, Uk.
    8. Saaty, T. (1980). The Analytic Hierarchy Process, Mc.Graw-Hill Inc, 24, 112-142.
    9. Saegert, S. and Winkel, G. 1996. Paths to Community Empowerment: Organizing at home. American Journal of Community Psychology.24 (4).